“Local-first” artık her açılış sayfasına yazılan bir sözcük; yani büyük ölçüde bir şey ifade etmeyi bıraktı. Context’te tek bir şey ifade ediyor: notların, görevlerin, dosyaların ve kasa kayıtların cihazında oluşur ve orada şifreli bir depoda kalır. Sync kapalı gelir, yani sen istemeden hiçbir şey dışarı çıkmaz.
Bunun her iki yönde de gerçek sonuçları var. Hesap aşağıda.
Ne kazanıyorsun
Tuttuğun her şeyin üzerinde tek arama. Notlar bir ağaçta durur: alt sayfalar, etiketler, yıldızlılar. Görevler tarihe göre sıralanır ve Bugün, Yarın ve Bu Hafta hazır gelir; dosyalarla PDF’ler onlarla ilgili notların yanında, kasa kayıtları ise şifreli ve maskeli biçimde bekler. ⌘K hepsinde birden arar. Yani bir şeyi dört uygulamadan hangisine koyduğunu hatırlamak zorunda kalmıyorsun. Türkçe arama Türkçe karakterlere takılmaz, çünkü ilk kullanıcısı biziz.
Hiçbir şey kendiliğinden dışarı çıkmaz. Sync kapalı gelir. İsteğe bağlı AI yardımı da kapalı gelir; açtığında yalnızca sorduğun soruyla ilgili notları okur, yanıtında hangi notu kullandığını yazar ve kasaya girmez. İki anahtar, geldiğinde ikisi de kapalı, ikisi de senin.
Denemenin bedeli bir sekme. Hesap yok, kart yok. Web sürümünü açtığında karşına ürünün tamamı çıkar, kısıtlanmış bir deneme kopyası değil. Sana göre değilse sekmeyi kapatırsın; sonradan silmen gereken bir yükleme kalmaz.
Çıkış kapısı içeride. Markdown dışa aktarma bugün çalışıyor ve kasa yedeğini ayrıca dışa aktarabilirsin. Buna özellik yerine sigorta diyoruz. Bir ürünün kendi reklamında söylemesi tuhaf bir cümle, ama çıkamadığın bir çalışma alanına girmemek gerekir.
Neyi kaybediyorsun
Kurtarma senin işin oluyor. Cihazında her gece bir snapshot alınır, geri yükleme geçmişi görünür ve temiz bir cihazda kurtarma yolu vardır. Bu gerçekten işe yarar. Ama en çok önem taşıyan anlamda bir yedek sayılmaz, çünkü koruduğu şeyle aynı cihazda durur. Düşen dizüstü, ölen disk, çalınan çanta: snapshot da onunla gider. Cihazdan sağ çıkan bir kopya istiyorsan onu senin oluşturman gerekir.
Şimdilik tek makine. Web sürümü canlı; macOS, iOS, Android ve tarayıcı uzantısı hâlâ geliştiriliyor ve tarih vermiyoruz, çünkü tutamadığımız tarihler hiç tarih vermemekten kötü. Sync kapalıyken “başka cihaz” boş bir çalışma alanı demek. Sync’i açmak bunu çözer ve sync’i kapattığın için elde ettiğin şeye mal olur. Takasın kendisi bu, takastaki bir hata değil.
Ortak çalışma bu ürünün modeli dışında. Burada hiçbir şey paylaşılan bir belgenin etrafına kurulmadı. Yazarken bir başkasının okuması gereken bir işin varsa bunu düzelten bir ayar yok.
Ürün genç ve bunu söylüyor. Sürüm 0.4 kararlı bir sürüm sayılmaz; veri formatı hâlâ değişiyor. Bağımsız güvenlik denetimi yapılmadı: kapsam ve denetçi sözleşmesi hazır, rapor yok. Uçtan uca şifreleme her senaryo için tamamlanmadı. Bu üçünün güncel hâli güvenlik sayfasında duruyor ve ürün her değiştiğinde o sayfayı da güncellediğimiz için, bugün okuduğun liste ile altı ay sonra okuyacağın liste aynı olmayabilir.
Takası güvenli kılan rutin
Dört adım; bir kez, sonra neredeyse hiç:
- Yedekleme ekranını aç ve oku. Son snapshot ne zaman alınmış, ne kadar yer tutuyor, geri yükleme geçmişinde ne var. Bugün normalin neye benzediğini bilmek, sonra anormali fark etmeni sağlayan şey.
- Markdown olarak dışa aktar ve dosyayı makineden çıkar. Harici disk ya da tam olarak bu iş için zaten güvendiğin bulut depolama.
- Sync kararını bilerek ver, sürüklenerek değil. Açık demek bir hesap ve başka bir yerde bir kopya demek; kapalı demek kontrol ettiğin tek kopya demek. İkisi de savunulabilir. Savunulamayan tek seçenek “hiç düşünmedim”.
- İkinci adımı tekrarlamak için bir hatırlatıcı kur. Her dönem, her çeyrek, senin zaman birimin hangisiyse o. Disiplinin tamamı bu.
Kimin işine yarar
İşi tek makinede geçen ve düşünmek zorunda olduğu üç kopya yerine anladığı tek kopyayı tercih eden kişinin. Pratikte bu, tek dizüstünde yazan pek çok öğrenci ve öğretmen demek. Eğitim planı ayda 100 ₺ ($2.50) ile yarı fiyat, okul e-postasıyla doğrulanıyor ve Standart planın içerdiği her şeyi içeriyor.
Her gün üç cihaz arasında geziyorsan ya da notların ancak başkası görebildiğinde anlam kazanıyorsa daha az işine yarar. Bu yuvarlak bir “duruma göre” cevabı olmasın diye açık yazıyoruz: bir dönemlik notunu taşımadan önce bilmen daha iyi.
Süslemeyeceğimiz kısım
Local-first bir çalışma alanı riski ortadan kaldırmaz. Riski taşır: denetleyemediğin bir şirketten denetleyebildiğin bir cihaza, kontrol edemediğin bir kesintiden kontrol edebildiğin bir yedekleme alışkanlığına. Bu, çoğu kişi için iyi bir takas, bir kısmı için kötü. Bu yazının dürüst hâli, hangisi olduğunu sana söyleyerek değil, takası önüne koyarak bitiyor.